11. əsil adı fransua mari arue olan fransız maarifçiliyinin bu görkəmli siması dünya elminin və fəlsəfəsinin inkşafında xüsusi xidmətləri ilə görüntüyə gəlir. volter fizika, fəlsəfə, hüquq, sosiologiya sahələrində ciddi araşdırmalar aparmış, öz yaradıcılığını məhz bu istiqamətlərdə inkşaf etdirmişdir. onun fikirləri arasında bir qədər ziddiyyət vardı. volter bir tərəfdən nyuton mexanikasını qəbul edir, digər tərəfdən də tanrı ideyasını qəbullanırdı. o hesab edirdi ki, tanrı ayrıca bir substansiya deyil, əksinə, o təbiətlə ayrılmaz vəhdət təşkil edir.bir sözlə, allahı təbiətlə eyniləşdirirdi. "əgər tanrı yoxdursa, o yaradılmalıdır" kimi fikirlərinə görə kilsə tərəfindən daim təhdidlərə məruz qalırdı. volter dini tənqid edir, lakin ona qarşı çıxmırdı. daha çox azadlığın tərəfdarı olan mütəfəkkir dini insan azadlığını məhdudlaşdırmaqda və çərçivələməkdə ittiham edərək, bunun da əsas səbəbini cagillikdə, yalanda görürdü. volter deyirdi ki, "din axmaqlar və fırıldaqçılar görüşərkən meydana gəlir". lakin dini tənqid etsə də, dinin qnesoloji və sosioloji tərəflərini tam aça bilmədi. deyərdim ki volterin ən böyük səhvi də məhz burda idi.
volter əsasən ingilis sensualizmindən və avropa rasionalistlərindən təsirlənmişdi. xüsusən lokk fəlsəfəsini qeyd edə bilərəm ki, onun ideyalarını dekarta qarşı qoyur, reneni kəskin şəkildə tənqid edirdi. hətta leybinis və spinoza rasionalizmi də tənqid olunmuşdur.
volter insanın sosial tərəflərini şişirdirdi. feodalizmi qəbul etməyərək, insan bərabərliyi ideyasını ortaya qoyurdu. azadlığı iradə azadlığı kimi qəbul edən volter onu insan həyatının və faəliyyətinin başlıca amalı kimi göstərirdi. volterin cəmiyyət haqqında fikirləri dövrü üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi ki, bu fikirlər təsiri ilə fransa burjua inqilabının baş verməsi heç də istisna olunmur.